Eenzaamheid is een veelkoppig monster. Het uit zich bij iedereen anders. En wanneer en waarom het voorkomt is moeilijk te voorspellen.

Als pastores komen we eenzaamheid tegen maar ik hoor het ook terug van de buurtcoach: er is eenzaamheid, maar hoe krijgen we de mensen hun huis uit en hoe brengen we ze in contact met anderen? Met name in de vakantietijd kunnen mensen zich eenzaam voelen als vertrouwde contacten tijdelijk wegvallen, je kinderen die je een tijd niet ziet, die ene buurrouw die toch wel geregeld een praatje maakt, die buurman die naar Spanje vertrekt en die normaal altijd een oogje in het zeil houdt…..

Eenzaam of alleen?

Nu is alleen zijn of je eenzaam voelen niet hetzelfde. Zo herinner ik me uit het verleden van mijn pastorale praktijk het contrast tussen twee vrouwen. De een kreeg weinig bezoek van familie, maar altijd als ik kwam wist ze dingen op te noemen waar ze dankbaar voor was, al was het maar voor het uitzicht dat ze had vanuit haar raam. Ze was vaak alleen maar voelde zich zelden eenzaam. De andere vrouw, zelfde leeftijd, had een veel breder sociaal netwerk, maar het viel me op dat zij wel minder alleen was maar zich vaak eenzaam voelde en dat ook benoemde. Eenzaamheid en alleen zijn kunnen samen vallen maar dat hoeft dus niet. Eenzaamheid komt voort uit gemis. Het gemis bijvoorbeeld van een hechte, emotionele band met anderen. Eenzaamheid bij ouderen kan komen omdat zij zich niet meer thuis voelen in deze tijd en er bijna niemand meer is met wie ze over vroeger kunnen praten. De herinneringen zijn er, levend en wel, maar iemand om die herinneringen mee te delen ontbreekt.

En dan kan er zo’n gevoel van eenzaamheid ontstaan.

Eenzaamheid is voor iedereen anders en het is niet aan mensen te zien of zij zich eenzaam voelen. Er wordt weinig over gepraat. Het kan voelen als eigen falen als je eenzaam bent. Eenzaamheid is ook niet leeftijd gebonden. We praten vaak over ‘de eenzame ouderen’ maar niet iedere oudere die alleen is, is daadwerkelijk eenzaam en ook onder jongeren kan eenzaamheid voorkomen. En je af en toe eenzaam voelen is ook iets dat bij het leven hoort, net als verdriet en rouw en pijn. Maar we moeten er voor waken dat dit soort gevoelens het leven gaan be-heersen of zelfs ontwrichten.

Definiëring

Eenzaamheid is het gevoel alleen te zijn, van geïsoleerd te zijn van ‘de anderen’. Onderzoekers omschrijven eenzaamheid als het ervaren verschil tussen gewenste en aanwezige contacten. Op deze definitie van socioloog Jenny de Jong Gierveld is het meeste onderzoek naar het vóórkomen van eenzaamheid gebaseerd. Er bestaan verschillende soorten eenzaamheid.

Sociale eenzaamheid

Hierbij gaat het vooral om het ontbreken van contacten met mensen waarmee iemand bepaalde gemeenschappelijke kenmerken deelt, zoals vrienden, kennissen of collega’s. Emotionele eenzaamheid Dit treedt op als iemand een hechte, intieme band mist met één andere persoon, meestal de levenspartner.

Existentiële eenzaamheid

Hierbij gaat het om eenzaamheid als een gevoel van zinloosheid. Het leven lijkt er niet meer toe te doen en jijzelf ook niet.

Wat doen we aan eenzaamheid?

Hoe eerder eenzaamheid wordt (h)erkend, hoe meer je kunt doen voor iemand. Als je eenzaamheid bespreekbaar wilt maken, zijn er manieren om het gesprek makkelijker te laten verlopen. Voor mensen die bewust contact leggen met anderen zijn goede gesprekstechnieken onontbeerlijk. Ik noem er een paar:

* ‘Wees een OEN’ (Wees open, eerlijk en nieuwsgierig) werkt goed om informatie van iemand te verkrijgen.
* ‘Gebruik LSD (Luisteren, Samenvatten en Doorvragen)
* Laat OMA thuis (Oplossingen, Meningen en Adviezen)

ARK MEDIA heeft voor kerken speciaal materiaal ontwikkeld om de strijd tegen eenzaamheid aan te gaan. Zo is er het Vriendschapsprogramma: Voor de geraniums. Dit is een vriendschapsprogramma van vier weken dat speciaal voor kerken is ontwikkeld. Het zet gelovigen in beweging om eenzame ouderen en gezinnen met elkaar in verbinding te brengen. Het doel daarvan is het opbouwen van een duurzame en betekenisvolle relatie met ouderen, zowel binnen als buiten de kerk. Kerken kunnen zo op een laagdrempelige manier hun bijdrage leveren aan het terugdringen van eenzaamheid.

ARK MEDIA heeft ook een speciale cursus Eenzamen ontwikkeld
De cursus helpt mensen om met elkaar in verbinding te komen en om zo een betere kwaliteit van leven te creëren voor alle generaties. Het helpt mensen te leven zoals we bedoeld zijn: in vriendschappelijke en liefdevolle relaties met elkaar. Iedereen wordt gezien, iedereen telt mee. De onderwerpen die aan bod komen zijn: verbondenheid, identiteit, communicatie, kwetsbaarheid, ontwikkelingstaken, rouw, genade, intimidatie, omgaan met conflicten, vriendschap in de praktijk.

Deze cursus is voor ouderlingen, medewerkers van het pastorale team, beleidsmakers, bezoekmedewerkers, gezinnen, en iedereen die ouderen wil bezoeken of contact wil leggen met ouderen. De training bestaat uit vijf cursusavonden of vier dagdelen en komt in 2019 beschikbaar. Er is in overleg ook een verkorte vorm mogelijk. De trainers zijn Helene Akkerman (psycholoog) en Annette Alderden (pastoraal werker). Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Helene Akkerman, 06 40 66 84 56 of mashimka@hotmail.com.

Maar we kunnen ook zelf aan de slag. Hieronder enkele concrete tips:

* Je kunt iemand steunen zonder expliciet eenzaamheid bespreekbaar te maken.
* Nodig je buurman of -vrouw af en toe uit voor een kopje koffie.
* Ga op ziekenbezoek.
* Help bij een klein klusje in huis en maak daarbij een praatje.
* Grijp extreme weersomstandigheden aan als excuus om aan te bellen en te vragen hoe het ermee staat en of er hulp gewenst is.
* Je kunt ook een beroep doen op de ander. Iedereen wordt graag aangesproken op zijn kracht. Mogelijk kan je buurman juist jou helpen.
* Vraag om tips voor je eigen tuin.
* Vraag om planten water te geven bij langere afwezigheid.
* Nodig iemand uit voor je bestaande eetgroep of knutselclubje.
* Of vraag in een zorginstelling of er behoefte aan is dat je komt voorlezen of met een rolstoelgebonden persoon gaat wandelen.

Eenzaamheid

Socioloog Jan Hendriks noemt het in het gemeenteopbouwboek Verlangen en Vertrouwen een van de boze geesten van deze tijd. Uit cijfers blijkt dat 43% van onze bevolking zich herkent in de omschrijving van sociale eenzaamheid. Dat is hoog maar met bovengenoemde tips kunnen we dat vast wel wat verlagen. Is dat ook niet onze opdracht? Voor dit artikel is gebruik gemaakt van de website www.eentegeneenzaamheid.nl De week van de eenzaamheid is van 1 tot 8 oktober en is een initiatief van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

ds. Dora Hoekstra-Olthof