Ga je zondag met me mee naar de kerk?’ Dat is geen vraag die je niet zomaar onbevangen aan iemand stelt. Want je vraagt nogal wat. Zeker een uur van iemands tijd en aandacht voor iets dat ver van mensen af kan staan als ze er niet mee vertrouwd zijn. Maar met de aanstaande kerkproeverij kan het wel.

Lang geleden, toen onze kinderen nog jong waren wilde er een meisje uit de buurt mee naar de kerk. Bij het gebed om de Heilige Geest hoorde ik een zucht naast me: alweer bidden? Toen ik een keer in De Hoeksteen iemand te gast zag zitten dacht ik met schrik: is mijn preek wel toegankelijk genoeg? Is het niet veel te binnenkerkelijk? Onze gewoontes, de taal van onze liederen, de vaste rituelen, ze vormen in onze ogen allemaal drempeltjes voor een buitenstaander. Daarom zijn we niet zo gretig in het uitnodigen van mensen. En dat is jammer. Want we gaan allemaal naar de kerk omdat het voor ons veel betekent. En als het voor ons veel betekent, waarom zou dat voor een ander niet zo kunnen zijn? Toen ik die gast die ik boven noemde later vroeg hoe de dienst was ervaren kreeg ik een heel positief antwoord. Er was de hele week nog iets van bijgebleven en het had geïnspireerd tot het goede. Dat vond ik al heel wat.

Inmiddels is er al weer voor de derde keer de jaarlijkse actie Kerkproeverij. De landelijke campagne die kerken de gelegenheid biedt mensen vrijblijvend uit te nodigen voor een kerkdienst. Een zondag in het jaar waarop gemeenteleden hun buren, vrienden, kennissen, collega’s uitnodigen een keer met hen mee te gaan.

Gastvrijheid, het lef om uit te nodigen, gebed en een open en laagdrempelige kerkdienst, zijn hiervan de ingrediënten. Er zijn materialen beschikbaar om hier als plaatselijke gemeente aan mee te doen.

‘Zonder uitnodiging komt niemand naar de kerk’, aldus Michael Harvey, drijvende kracht achter Back-to-Church Sunday in Engeland. In Nederland wordt dit initiatief vertaald met ‘Kerkproeverij’. Wanneer mensen door iemand meegevraagd worden en samen kunnen gaan, bezoeken ze eerder een kerkdienst. Daarin schuilt de kracht van dit initiatief. Na twee geslaagde edities, heeft de Raad van Kerken (RvK) voor 2019 de datum vastgesteld en zich gericht op het weekend van zaterdag 28 en zondag 29 september.

Geloofsgemeenschappen zijn daarbij vrij om zelf een andere datum te kiezen, wanneer dit in hun lokale situatie beter past. De kerngroep die vanuit de RvK de Kerkproeverij voorbereidt hield op 12 april een inspiratiedag die bij de Evangelische Omroep in Hilversum werd gehouden. Op de site van de EO is het materiaal te vinden waarmee bijvoorbeeld uitnodigingen gemaakt kunnen worden.

Op de inspiratiedag ging het o.a. over:

  • Hoe nodig je mensen op een ontspannen manier uit voor een kerkdienst?
  • Ik vind het eng om mensen te vragen, hoe ga ik hiermee om?
  • Hoe zet ik video en filmpjes in tijdens onze kerkdienst?
  • Wat is het vervolg nadat iemand op bezoek is geweets in onze kerkdienst?
  • Hoe creëren we in onze kerk een uitnodigende cultuur?

Herkenbare vragen die zomaar opkomen als je nadenkt over het actief uitnodigen van mensen naar een kerkdienst. Misschien ook goed om eens in de kerkenraad of de commissie eredienst te bespreken. Gastspreker op de inspiratiedag was Erik Borgman. N.a.v de inspiratiedag schreef hij een boekje: Dit is het hart, over het proeven van de kerk. In dit boekje, dat 60 pagina’s telt, is zijn inleiding van de inspiratiedag te vinden. Kerken die woorden willen geven aan de uitnodiging om de deuren in september te openen, vinden veel voorbeelden en inspiratie in deze nieuwe uitgave van Erik Borgman.

In die zin is dit boekje uitstekend geschikt om uit te delen aan mensen die voor het eerst sinds tijden weer in de kerk komen maar ook om het geheugen op te frissen van alle vrijwilligers die de kerk ter plekke dragen. Borgman verstaat de kunst om oude woorden in een nieuwe context aan te bieden en geeft zo adem aan vrijwilligers en nieuwe bezieling aan mensen die weer willen kennismaken met de kerk. Hij doet dat met zinnen die zo typerend zijn voor Borgman, zoals: ‘De kerk is een onschatbaar en onberispelijk mysterie omdat het gebouw verwijst naar Gods aanwezigheid. God is een onschatbaar en onberispelijk mysterie. En deze God belooft om in liefde nabij te blijven. Wie mensen uitnodigt mee naar de kerk te gaan, nodigt ze uit het mysterie te ervaren van Gods betrokkenheid. Die maakt het leven de moeite waard’.

Erik Borgman schrijft van die zinnen die je als vrijwilliger en bestuurder weer zin geven om je in te zetten voor de kerk. En hij doet dat in een taal die randkerkelijken en buitenstaanders doet verlangen om ook weer even te delen in een gemeenschap en een God die groter zijn dan wijzelf. ‘De kerk is er dus niet om een menselijke behoefte te bevredigen. Natuurlijk kan de kerk ook een plaats zijn waar je gelijkgezinden ontmoet. De schoonheid van het interieur of de muziek die er klinkt, kan balsem zijn voor de ziel. Maar uiteindelijk is de kerk de plaats waar wij eraan herinnerd worden wat ons diepste verlangen is en waar dit verlangen wordt vervuld: we worden gekend in wie we zijn en daarin bemind’, zo geeft Erik Borgman woorden aan een verlangen van ons allemaal.

Wie wil er niet beminnen en bemind worden? Daar gaat het om in de kerk. We leven in een tijd waarin steeds minder mensen naar de kerk gaan. Erik Borgman klaagt nergens. Nee, hij verleidt. En hij laat voelen dat de kerk een huis is waar God naar ons toekomt en waar wij thuis zijn bij God. ‘De kerk verwijst naar God en Gods grenzeloze liefde’, zo probeert hij de unieke waarde van een kerk in deze tijd duidelijk te maken. Dat lukt hem goed, in een klein boekje met veel adem en zuurstof voor vrijwilligers en bestuurders, maar nog meer voor mensen die weer eens een kijkje nemen in de kerk.

Nog enkele tips:

  • Stel gemeenteleden gerust: er wordt in deze dienst nadrukkelijk rekening gehouden met gasten.
  • Denk goed na over wie je uitnodigt. Mensen uitnodigen met wie je weinig relatie hebt, werkt meestal niet. Het gaat om buren, kennissen of vrienden die niet (meer) naar de kerk gaan en die jou vertrouwen.
  • Houd de uitnodiging luchtig, vrijblijvend: ‘Zou het je wat lijken om een keer mee te gaan naar mijn kerk? Ik zou het in ieder geval leuk vinden. Deze zondag is speciaal voor gasten.’
  • Vertel erbij dat er niets van hen verwacht wordt, en dat ze kunnen gaan ‘zoals ze zijn’.
  • ‘Succes’ is niet als mensen ‘ja’ zeggen. ‘Nee’ is ook een antwoord.

Dit is het hart, over het proeven van de kerk, alleen verkrijgbaar bij Adveniat. Bestellen kan via www.adveniat.nl. De boekjes kosten € 2,00 per stuk bij een bestelling van 50 exemplaren of meer.

(artikel samengesteld door ds. Dora Hoekstra mbv de site van de EO en de Raad van Kerken)